Restauratie van de Binnentuin
Voel de hartslag van wat was...
De parterretuin van Gaasbeek wordt gerestaureerd. Tijdens de zomer ligt de werf tijdelijk stil. In het najaar hervatten de werken, met een feestelijke heropening in de lente van 2027.
De voorbije maanden werden al belangrijke stappen gezet:
» de taxusvormen werden gesnoeid
» nutsleidingen werden aangelegd
» paden werden hersteld
» de lindeboom werd verzorgd
In het najaar volgen onder meer het herstel van de grasparterres, de heraanplanting van de buxus-randhaagjes, de aanplant van struikrozen en de restauratie van de fontein en waterput. Ook de tuinbanken worden hersteld en tegen de kasteelgevels plaatsen we – net als vroeger – spalierhekken, waarop klimplanten zullen groeien. Vanaf april 2027 kan je opnieuw genieten van een Binnentuin die straalt in al haar historische glorie – met een fontein die opnieuw werkt.
De laatste groene kamer...
Na de grondige restauratie van het Kasteel van Gaasbeek en de parkgebouwen is er nog één laatste kamer die zorgvuldig wordt hersteld: de prachtige parterretuin op de binnenkoer. Dankzij uitgebreid onderzoek, aangestuurd vanuit het Departement Jeugd, Cultuur & Media en het agentschap Onroerend Erfgoed, werkt de Vlaamse overheid momenteel aan het herstel van deze historische tuin, zodat hij binnenkort opnieuw kan schitteren. Beide administraties worden daarbij ondersteund door het Facilitair Bedrijf, eigen expertise en extern vakmanschap.
De parterretuin van markiezin Arconati Visconti
Tuinkunsthistorica en landschapsarchitecte Ann Voets uit Halle dook diep in het rijke kasteelarchief en talrijke andere depots. Ze vond er plannen, glasplaten, schetsen en zelfs persknipsels die een helder beeld geven van hoe Marie Peyrat, markiezin Arconati Visconti, haar harmonieuze tuin liet aanleggen. Daarbij kwam aan het licht dat de tuin rond 1890 in neorenaissancestijl werd ontworpen, geïnspireerd op tekeningen van de vermaarde zestiende-eeuwse architect Hans Vredeman de Vries. Het resultaat was een ingenieus, schijnbaar symmetrisch en tegelijk sober ontwerp, waarvan de evenwichtige maatvoering wonderwel bewaard is gebleven.
Archeologisch onderzoek onthult verborgen lagen
Naast het historisch onderzoek werd ook de spade in de grond gezet. Archeologen van het agentschap Onroerend Erfgoed onder leiding van Geert Vynckier, samen met de experten Brian Dix en Roland Dreesen, onderzochten de oude tuinpaden en de afboording van de parterres. Proefsleuven en bodemstalen onthulden verrassende details: zo bleken de onderhoudspaadjes ooit bedekt met oranjerode baksteengranulaten en bestonden de hoofdpaden uit een gewalste asfaltachtige laag, al of niet afgewerkt met grind. Dronebeelden en meetplannen registreerden elk detail.
“In Gaasbeek zijn de vroegere tuinpaden uitgevoerd in een gebitumineerde en gewalste laag, een soort asfalt vervaardigd met pek- of koolteer waarop later eventueel een toplaag van grind is afgestrooid."
- Brian Dix (Brits tuinarcheoloog)
2: Ontwerpvoorstel voor restauratie spalierhekken, opgehangen aan deels bewaarde haken en begroeid met Japanse wijnstok. © Origin
Fontein en spalierhekken
Alle bevindingen zijn uitvoerig gerapporteerd en geven een helder beeld van de oorspronkelijke tuin en de toevoegingen doorheen de tijd, onder meer naar aanleiding van Expo ‘58. Ook de replica van de beroemde Beaune-Semblançay fontein uit Tours en de waterput zijn, met het oog op vakkundig herstel, onderzocht door het bedrijf Lapis Arte uit Oosterzele onder leiding van Emilia De Rijcke. Tenslotte zijn de sporen van de vroegere spalierhekken, het elegante houten latwerk dat vroeger aan de kasteelgevels was opgehangen, nauwkeurig in kaart gebracht.
Restauratieplan blaast Binnentuin nieuw leven in
Intussen werkt het team rond Stijn Thomas en Hannes van Meer uit Hasselt aan het restauratieplan in opdracht van het Agentschap Facilitair Bedrijf. Daarbij blijven de ruim 120 taxus-snoeivormen - de sierlijke topiary die als groene sculpturen de ruimte vormgeven - het hart van de Binnentuin.
"Door het behoud van de snoeivormen zal de evolutie, de leeftijd en de ontembare groei van de planten in de kijker worden gesteld."
- Ann Voets (Vlaamse tuinkunsthistorica en landschapsarchitecte)
De aangetaste buxus-haagjes worden volledig vervangen door een duurzame, ziekte- en plaagbestendige variëteit en er komt opnieuw een vleugje kleur met hybride rozen, als knipoog naar de periode rond Expo ’58. Het huidige blauwe steenslag verdwijnt en maakt plaats voor een beter toegankelijke witbeige halfverharding; de onderhoudspaadjes krijgen hun oorspronkelijke rode baksteengranulaten terug. De bloemrijke grasparterres, met enkele zeldzame kruiden, blijven maximaal behouden.
Ook wordt bekeken of de fontein en de waterput in deze fase hersteld kunnen worden en of de originele spalierhekken terug kunnen keren, dit keer begroeid met sierlijke Japanse wijnstokken.
Tuin en kasteel, straks weer herenigd tot een betoverend geheel
Als alles volgens plan verloopt, wandel je in de nabije toekomst door een tuin die opnieuw de sfeer van weleer uitstraalt, maar mét respect voor haar evolutie en natuurlijke groei. Het kasteel en de Binnentuin vormen dan weer één prachtig geheel, een echt Gesamtkunstwerk waarin architectuur, beeldhouwkunst en natuur samensmelten. Het renaissancekarakter wordt behouden en komt overeen met de voorliefde die markiezin Arconati Visconti koesterde voor deze periode.
We kijken ernaar uit om je binnenkort in deze groene kamer te ontvangen en hopen dat de tuin je dan net zo zal betoveren als de markiezin zelf toen.
Meer info
» Tuinarcheologisch onderzoek, Geert Vynckier: https://publicaties.vlaanderen.be/view-file/54063
» Monumenten & Landschappen, jaargang 44, nummer 1 (januari/februari 2025): te koop in de Museumshop van het Kasteel van Gaasbeek
Vooronderzoek
» Tuinhistoriek / Ann Voets, Halle i.o.v. departement Jeugd, Cultuur en Media en agentschap Onroerend Erfgoed
» Tuinarcheologie / Agentschap Onroerend Erfgoed o.l.v. Geert Vynckier i.s.m. Brian Dix en Roland Dreesen
» Fontein en waterput / Lapis Arte, Oosterzele o.l.v. Emilia De Rijcke i.o.v. Agentschap Facilitair Bedrijf
» Restauratiebestek / Thomas x van Meer, Hasselt o.l.v. Hannes van Meer en Sandrine Peulen i.o.v. Agentschap Facilitair Bedrijf
Initiatief
Departement Cultuur, Jeugd & Media - Kasteel van Gaasbeek (Isabel Lowyck) en agentschap Onroerend Erfgoed (Peter De Wilde)





